Бүген Дәүләт Советының унтугызынчы утырышында Татарстан Республикасы Конституция советының 2025 елдагы эшчәнлеге турында Доклад тәкъдим ителде.

Конституция советының 2025 елдагы эшчәнлеге һәм аның вәкаләтләре турында ТР Конституция советы Рәисе Илгиз Гыйләҗев сөйләде. Ул искәрткәнчә, Татарстан Дәүләт Советы 2025 елның 27 ноябрендә «Татарстан Республикасы Конституция советы турында» Татарстан Республикасы Законына үзгәрешләр кертү хакында» 84-ТРЗ номерлы Закон кабул иткән, аның ярдәмендә совет үз инициативасы буенча норматив хокукый актларга мониторинг ясау хокукына ия булган. "Элегрәк без кергән мөрәҗәгатьләр рамкалары белән чикләнгән идек. Әгәр гражданин гариза формасында ялгышса яки сорау формаль рәвештә безнең компетенциягә кермәсә, без мөрәҗәгатьне кире кайтарырга мәҗбүр булдык, хәтта законда потенциаль проблеманы күрсәк тә, – дип сөйләде Илгиз Гыйләҗев. –  Мониторинг механизмы безгә төбәк һәм муниципаль законнарның Татарстан Республикасы Конституциясенә туры килмәвен мөстәкыйль рәвештә ачыкларга мөмкинлек бирде. Без законнарның үзләрен генә түгел, хокук куллану практикасын, суд карарларын, ММЧ материалларын, социологик тикшеренүләр нәтиҗәләрен һәм эксперт нәтиҗәләрен өйрәнергә планлаштырабыз. Әгәр җитешсезлек яки каршылык ачыкланса, совет хокук бозуларны бетерү буенча тәкъдимнәр белән доклад әзерләячәк һәм бу докладны норматив хокукый актларны эшләү һәм гамәлгә ашыру өчен җаваплы дәүләт хакимияте органнарына, җирле үзидарә органнарына җибәрәчәк».

Илгиз Гыйләҗев билгеләп үткәнчә, Конституция советның ике елдан артык эшләү дәверендә бәяләмәләр кабул итү практикасы шуны күрсәткән: Конституция советы үзенең бәяләмәләрендә еш кына теге яки бу норматив хокукый актның яки аның нигезләмәсенең конституциячеллеге яки Конституциягә каршы килүе турындагы нәтиҗәләрдән тыш, хокукый җайга салуны яки хокук куллану практикасын камилләштерү буенча тәкъдимнәр бирә. «Һәм иң мөһиме – Конституция советы бәяләмәләренә җавап бирүнең мәҗбүри механизмы кертелде. Совет каравына әйләнгән норматив хокукый актны кабул иткән хакимият органнары һәм вазыйфаи затлар өч ай эчендә бәяләмәне карарга һәм нәтиҗәләр турында Татарстан Республикасы Рәисенә һәм Конституция советына хәбәр итәргә тиеш, – дип басым ясады Илгиз Гыйләҗев. – Шундый ук таләп законнарны һәм хокук куллану практикасын камилләштерү буенча тәкъдимнәр алган органнар өчен дә билгеләнә. Җаваплылык циклы шулай тәмамлана. Бу рекомендация генә түгел, бу норматив хокукый актлар сыйфатына реаль йогынты инструменты».

Илгиз Гыйләҗев фикеренчә, Конституция советлары Россия Федерациясенең барлык субъектларында эшләргә тиеш. «Бу төбәк амбицияләре мәсьәләсе түгел, бу урыннарда гражданнарның хокукларын яклауның нәтиҗәлелеге мәсьәләсе, – дип билгеләде ул. – Конституция контроле җирле проблемаларга тизрәк җавап бирергә, төбәк үзенчәлекләрен исәпкә алырга һәм граждан белән субъектның югары хакимият органнары арасында туры элемтәне тәэмин итәргә мөмкинлек бирә. Татарстан тәҗрибәсе күрсәткәнчә, мондый институт эшли, ул файдалы һәм ул кирәк. Конституция советы үз эшләнмәләре белән уртаклашырга һәм коллегаларына мондый органнар булдыруда ярдәм итәргә әзер. Конституция советы үз миссиясен хосусый һәм гавами мәнфәгатьләр балансын тәэмин итүдә, социаль гаделлекне һәм хокук өстенлеген раслауда күрә».

Дәүләт Советы депутаты Илдар Шамилов фикер алышу барышында парламентарийларның, норматив хокукый актларның аерым нигезләмәләрен, мәсәлән, аларны интерпретацияләүнең дөреслеген аңлату яки федераль һәм республика дәрәҗәләре арасында компетенцияләрне бүлү максатында, Конституция советы адресына рәсми мөрәҗәгать итә алу-алмауларын ачыклады. «Безнең закон киңлек, мөрәҗәгатьләр мөмкинлеге ягыннан иң уңышлысы. Әлеге ресурстан актив файдаланырга кирәк, шуңа күрә без сезнең мөрәҗәгатьләрегезне көтәбез", – диде Илгиз Гыйләҗев. 

Депутатлар 2025 елда Татарстан Республикасы Конституция советы эшчәнлеге турындагы докладны игътибарга алдылар. Моннан тыш, Татарстан Республикасы Конституция советына Татарстан Республикасында конституциячел законлылыкны ныгыту максатларында Татарстан Республикасы дәүләт органнары, республика муниципаль берәмлекләренең җирле үзидарә органнары, шулай ук иҗтимагый берләшмәләр һәм башка оешмалар белән актив хезмәттәшлек итү эшен дәвам итәргә тәкъдим иттеләр.