Бүген Дәүләт Советы утырышында җирле үзидарә турында республика законына үзгәрешләр кертү турында закон проекты беренче укылышта кабул ителде. Россиядә муниципаль реформа яңа этапка күчте, ил субъектларында төбәк һәм муниципаль норматив актларны җайлаштыру буенча эш алып барыла.

Закон проектын тәкъдим итеп, Татарстан юстиция министры Рөстәм Заһидуллин билгеләп үткәнчә, закон проектын эшләү «Гавами хакимиятнең бердәм системасында җирле үзидарәне оештыруның гомуми принциплары турында» федераль законның үз көченә керүе белән бәйле (2025 елның 19 июненнән һәм 2028 елның 1 гыйнварыннан тулы күләмдә). Әлеге закон 2027 елның 1 гыйнварына кадәр региональ һәм муниципаль норматив хокукый актларны аңа туры китерүне таләп итә.

Әзерләнгән закон проекты белән «җирле үзидарә» төшенчәсе, шулай ук башка терминнар төзәтелә, җирлек, муниципаль район һәм шәһәр округы халкының тормыш эшчәнлеген турыдан-туры тәэмин итү мәсьәләләрен хәл итү буенча җирле үзидарә органнары вәкаләтләре билгеләнә.

Закон проектына шулай ук җирле үзидарәне хокукый җайга салу принципларын беркетүче 4.1 статья өстәлгән. Кертелгән яңалыклар нигезендә, муниципалитетлар дәүләт органнары белән дистанцион хезмәттәшлек тәртибен һәм утырышларда читтән торып катнашу форматын мөстәкыйль билгеләү хокукына ия була. Моннан тыш, закон проекты муниципаль актларның үз көченә керү тәртибен үзгәртүне, вәкиллекле органның минималь санын һәм башка мәсьәләләрне күздә тота.

Татарстан Республикасы юстиция министры сүзләренә караганда, закон проекты җирле үзидарәнең ике дәрәҗәле системасын һәм башлыкларны сайлауның гамәлдәге тәртибен саклый. Муниципаль берәмлекләр башлыкларын Рәис инициативасы белән вазыйфасыннан азат итү тәртибе, шулай ук Рәис тарафыннан вәкаләтләрне вакытлыча башкаручы башлыкларны билгеләп кую тәртибе билгеләнә.

Закон проектында җирле референдум, муниципаль сайлаулар, гражданнар җыены, территориаль иҗтимагый үзидарә, гавами тыңлаулар, гражданнар җыелышы, инициатив проектлар кебек формалар саклана. Депутатны, сайланулы орган әгъзасын, җирле үзидарәнең сайланулы вазыйфаи затын чакыртып алу буенча тавыш бирү, муниципаль берәмлек чикләрен үзгәртү мәсьәләләре буенча тавыш бирү, гражданнарның хокук булдыру инициативасы, делегатлар җыелышы кебек механизмнар юкка чыгарыла.

Закон проекты территориаль иҗтимагый үзидарәләргә Татарстан Республикасы бюджеты һәм җирле бюджетлар хисабына финанс ярдәме күрсәтү мөмкинлеген күздә тота.

Өстәмә доклад белән чыгыш ясаганда, Дәүләт корылышы һәм җирле үзидарә комитеты рәисе Альберт Хәбибуллин билгеләп үткәнчә, гавами хакимиятнең бердәм системасында җирле үзидарәне оештыруның гомуми принциплары турындагы федераль закон – алдагысын яңарту гына түгел, ә җирле үзидарә органнарының структурасын һәм функцияләрен оптимальләштерергә омтылуга юнәлдерелгән җитди реформа.

«ТР Рәисе Рөстәм Миңнехановның, республика парламенты депутатларының, Татарстаннан Дәүләт Думасы депутатларының уртак тырышлыгы нәтиҗәсендә федераль законның субъектларда ике дәрәҗәле системаны саклап калырга мөмкинлек бирә һәм Татарстан кебек төбәкләргә җирле үзидарә реформасын үз үзенчәлекләрен исәпкә алып җайлаштырырга мөмкинлек бирә торган редакциясе кабул ителде», – дип белдерде  Альберт Хәбибуллин.

Парламентарий сүзләренә караганда, муниципалитетларга яңа чынбарлыкка җайлашу буенча зур эш көтелә. «Якындагы елларга төп бурычлар булып Татарстан Республикасы законнарына игътибар белән мониторинг ясау, уставларны һәм башка муниципаль хокукый актларны яңа таләпләргә туры китерү, шулай ук идарә итү вәкаләтләре һәм модельләре үзгәргән шартларда нәтиҗәле эшне җайга салу торачак. Республикада җирле үзидарәнең киләчәге әлеге күчеш чорының уңышлы булуына бәйле булачак», – дип ассызыклады Альберт Хәбибуллин.

Альберт Хәбибуллин билгеләп үткәнчә, федераль закон нигезләмәләрен гамәлгә ашыру иҗтимагый мөнәсәбәтләрнең төрле өлкәләрендә җирле әһәмияттәге мәсьәләләрне хәл итү буенча җирле үзидарә органнарының вәкаләтләрен билгели торган «тармак» федераль законнарның шактый зур өлешен төзәтүне таләп итәчәк.

Шуңа бәйле рәвештә парламентарийлар Республика Хөкүмәтенә Республика башкарма хакимият органнарына федераль һәм республика законнарын гамәлгә ашыру мониторингын үткәрүне йөкләргә тәкъдим иттеләр.

«Кайбер мәсьәләләр бәхәс предметы булып кала һәм норматив җайга салуны таләп итә, – дип белдерде  Альберт Хәбибуллин. – Аерым алганда, бу 2027 елның 1 гыйнварыннан соң төзелгән вәкиллекле орган тарафыннан җирле үзидарә органнары структурасында сайланган муниципаль берәмлек башлыгы урынын билгеләү, ишегалды территорияләрнең чикләрен билгеләү һәм башка мәсьәләләр».

Депутатлар закон проектын беренче укылышта хуплады. Төзәтмәләр кертү вакыты 2026 елның 22 августына кадәр билгеләнгән.